Xịt nước hoa lên cổ có gây hại tuyến giáp không? Chuyên gia giải đáp
• Chia sẻ, Hỏi đáp
Hành động xịt một ít nước hoa lên cổ là bước hoàn thiện quen thuộc của nhiều người trước khi ra khỏi nhà. Tuy nhiên, một bài đăng lan truyền trên Instagram của một chuyên gia ung thư gần đây đã cảnh báo cổ là vùng "cần phải lưu ý", bởi vị trí này nằm ngay sát tuyến giáp.
Chú thích của bài viết ghi rõ hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc xịt nước hoa lên cổ gây tổn thương tuyến giáp. Dù vậy, những đề cập đến hiện tượng rối loạn nội tiết và nguy cơ tích tụ hóa chất suốt đời qua làn da mỏng có thể khiến nhiều người liên tưởng đến nguy cơ mắc bệnh lý tuyến giáp hoặc ung thư. Liệu một cú xịt nhanh có thực sự ẩn chứa rủi ro đặc biệt nào?
Các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy việc sử dụng nước hoa lên vùng da phía trên tuyến giáp không hề làm các hóa chất hương liệu thẩm thấu riêng biệt vào tuyến này, cũng không khiến nó chịu hàm lượng cao hơn so với khi xịt ở các vị trí khác. Các nghiên cứu về độ hấp thụ của da và giải phẫu vùng cổ đều không ủng hộ giả thuyết về một "đường dẫn trực tiếp" đưa hóa chất đi thẳng vào tuyến giáp.
Tuyến giáp là một cơ quan hình cánh bướm nằm ở phần dưới phía trước cổ. Cơ quan này tiết ra các hormone giúp kiểm soát quá trình tiêu thụ năng lượng của cơ thể, nằm bên dưới da cùng nhiều lớp mô liên kết và cơ.
Điều gì xảy ra khi nước hoa tiếp xúc với da?
Làn da đóng vai trò như một lá chắn bảo vệ. Một thành phần trong nước hoa có thể bay hơi, bám lại trên bề mặt, đi vào các lớp da hoặc thẩm thấu vào dòng máu. Tốc độ và mức độ hấp thụ phụ thuộc vào bản chất hóa chất, dung dịch kết hợp, tình trạng da, vị trí thoa, liều lượng cũng như thời gian tiếp xúc.
Vị trí xịt trên cơ thể có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ. Khi một hóa chất chạm tới các mạch máu ở lớp da sâu hơn, nó có thể tuần hoàn rộng hơn khắp cơ thể. Dù vậy, việc thoa một chất gần một cơ quan không đồng nghĩa với việc chất đó sẽ tự động tập trung tấn công vào cơ quan đó.
Quy trình đánh giá độ an toàn của mỹ phẩm dạng xịt cũng tính đến con đường hô hấp. Tuy nhiên, đường hít vào này cũng không khiến tuyến giáp phải chịu mức độ phơi nhiễm đặc biệt nào chỉ vì bạn xịt nước hoa lên cổ.
Phthalate và nguy cơ rối loạn hormone
Mối băn khoăn lớn nhất hiện nay xoay quanh phthalates — một nhóm hóa chất có nhiều ứng dụng và tác động sức khỏe khác nhau. Diethyl phthalate (DEP) thường được sử dụng làm chất dung môi và chất định hương trong nước hoa. Trong khi đó, các loại phthalate khác chủ yếu được dùng để tăng độ dẻo cho nhựa. Do đó, các bằng chứng khoa học về một chất trong nhóm này không thể áp dụng chung cho tất cả các chất còn lại.
Một tổng quan hệ thống xuất bản trực tuyến vào năm 2024 đã tổng hợp 17 nghiên cứu trên 5.616 trẻ em và thanh thiếu niên. Báo cáo ghi nhận có mối liên hệ giữa sự phơi nhiễm phthalate với nồng độ một số hormone tuyến giáp, dù kết quả đối với các hormone khác vẫn chưa nhất quán.
Cần lưu ý rằng các nghiên cứu trên khảo sát sự phơi nhiễm từ nhiều nguồn khác nhau. Họ không đi sâu điều tra việc xịt nước hoa lên cổ hay sự phát triển của bệnh lý tuyến giáp, do đó không thể đưa ra kết luận về mối quan hệ nguyên nhân - kết quả.
Dù vậy, nước hoa quả thực có thể góp phần làm tăng mức độ phơi nhiễm DEP. Trong một nghiên cứu trên 337 phụ nữ, những người dùng nước hoa có nồng độ monoethyl phthalate (chất chuyển hóa của DEP) trong nước tiểu cao hơn. Điều này ủng hộ kết luận nước hoa là một nguồn phơi nhiễm DEP, nhưng nghiên cứu không đánh giá tổn thương tuyến giáp hay vị trí xịt.
Một "chất gây rối loạn nội tiết" là chất ngoại lai làm thay đổi hệ thống hormone và gây ra tác động có hại. Rủi ro phụ thuộc vào loại hóa chất, liều lượng, đường phơi nhiễm, thời điểm và thời gian tiếp xúc. Việc một hóa chất gây ra phản ứng hormone trong thí nghiệm phòng máy không đồng nghĩa với việc nó sẽ gây rủi ro tương tự khi xuất hiện trong một chai nước hoa hoàn chỉnh sử dụng hàng ngày.
Sử dụng thường xuyên đồng nghĩa với việc tiếp xúc lặp đi lặp lại, nhưng không nhất thiết dẫn đến sự tích tụ trong cơ thể. Phthalate sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành các sản phẩm phân hủy và đào thải ra ngoài qua nước tiểu, dù thói quen xịt nước hoa hàng ngày sẽ liên tục làm mới quá trình phơi nhiễm này.
Tại Anh và Bắc Ireland, mỹ phẩm bắt buộc phải trải qua quá trình đánh giá an toàn nghiêm ngặt trước khi lưu thông trên thị trường (dù hệ thống quản lý ở hai khu vực có đôi chút khác biệt).
Các chuyên gia đánh giá sẽ xem xét chi tiết thành phần, nồng độ, mục đích sử dụng và mức độ phơi nhiễm dự kiến. Các hỗn hợp hương liệu có thể được ghi chung là “parfum”, nhưng các chất có nguy cơ gây dị ứng đã được quy định bắt buộc phải ghi tên cụ thể nếu vượt quá nồng độ cho phép.
Những rủi ro trên da đã được chứng minh
Đối với nước hoa xịt trực tiếp lên da, rủi ro rõ ràng và phổ biến nhất là viêm da tiếp xúc dị ứng — tình trạng da bị mẩn đỏ, ngứa rát do phản ứng với một thành phần nào đó. Một nghiên cứu ước tính có khoảng 0,7% đến 2,6% dân số chung bị dị ứng với các thành phần hương liệu.
Phản ứng dị ứng có thể xuất hiện sau khi cơ thể bị nhạy cảm hóa (hệ miễn dịch đã "nhận diện" và ghi nhớ chất gây dị ứng). Những lần tiếp xúc sau đó có thể gây ngứa rát và nổi mẩn đỏ giống như bệnh chàm. Ngoài ra, nước hoa cũng có thể kích ứng da mà không cần thông qua cơ chế dị ứng. Nếu tình trạng mẩn ngứa kéo dài hoặc tái phát, phương pháp kiểm tra dị ứng da (patch test) sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân.
Một số thành phần hương liệu còn có thể gây phản ứng nhiễm độc ánh sáng — phản ứng tương tự như cháy nắng khi da có dính hóa chất tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Một nghiên cứu trên mô hình nước hoa cho thấy tinh dầu cam bergamot chứa chất nhạy cảm ánh sáng có thể gây ra phản ứng này dưới tác động của tia cực tím A (UVA). Tuy nhiên, rủi ro này phụ thuộc vào nồng độ và liều lượng tia UV, nên không phải chai nước hoa nào cũng gây ra hiện tượng này.
Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong thời gian dài được xem là nguyên nhân chính gây ra hội chứng Poikiloderma of Civatte — tình trạng da ở hai bên cổ bị đổi sang màu đỏ nâu, mỏng đi và lộ rõ các mạch máu nhỏ. Một nghiên cứu nhỏ trên 32 bệnh nhân gợi ý rằng dị ứng hương liệu có thể là một yếu tố góp phần ở một số người, nhưng không thể khẳng định hương liệu là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh.
Ngoài ra, mùi nước hoa còn có thể ảnh hưởng đến những người mắc chứng đau nửa đầu. Trong một nghiên cứu lâm sàng, nhiều bệnh nhân đau nửa đầu đã gọi tên nước hoa là một trong những mùi hương kích hoạt cơn đau của họ. Nghiên cứu này dựa trên trí nhớ tự thuật của bệnh nhân nên không đại diện cho toàn bộ dân số và cũng không thể chứng minh mối quan hệ nguyên nhân - kết quả. Đặc biệt, nó không cung cấp bất kỳ bằng chứng nào về việc gây tổn thương tuyến giáp.
Vậy có nên ngừng xịt nước hoa lên cổ?
Đối với đa số mọi người, các bằng chứng y khoa hiện tại không cho thấy lý do liên quan đến tuyến giáp để bạn phải tránh xịt nước hoa lên vùng cổ. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh cũng khẳng định không có bằng chứng nào cho thấy sử dụng nước hoa gây ra ung thư.
Tuy nhiên, nếu nước hoa gây ra cảm giác nóng rát hoặc mẩn ngứa, bạn nên ngừng xịt trực tiếp lên da và tìm kiếm sự tư vấn từ bác sĩ nếu tình trạng không thuyên giảm.
Cần lưu ý thêm, các sản phẩm dán nhãn "tự nhiên" chưa chắc đã an toàn tuyệt đối vì các loại tinh dầu thiên nhiên vẫn có thể gây viêm da tiếp xúc dị ứng. Tương tự, nhãn "không chứa phthalate" (phthalate-free) cũng không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó an toàn hơn, bởi các chất phthalate vốn có đặc tính khác nhau và các chất thay thế chưa chắc đã lành tính hơn.
Dù cần thêm các nghiên cứu chuyên sâu để làm rõ tác động của việc phơi nhiễm kéo dài với hỗn hợp hương liệu, các bằng chứng hiện tại khẳng định: Xịt nước hoa lên cổ không tạo ra con đường đặc biệt nào đưa hóa chất xâm nhập hay gây hại cho tuyến giáp.